Eerste staander staat

Het is een wat onwerkelijk gezicht: midden in een van de loodsen van de Maritieme Campus van Firda in Sneek staan 15 gitzwarte glimmende spanten in een kaarsrecht rijtje. De eerste drijver van de boot die over een jaar plastic uit de Harlingse havens moet gaan vissen, staat! Het lijkt nog niet echt op een boot, maar het eerste begin is er.


Op 21 maart startten zes studenten van Firda, van de opleiding Maritieme Techniek, met deze speciale boot van Skoônseun. Die weer werd ontworpen door een student van Stenden. De boot wordt – uiteraard – geheel gebouwd van gerecycled plastic. De platen worden kant-en-klaar aangeleverd door een bedrijf uit IJlst, op basis van tekeningen en afmetingen aangeleverd door de studenten.
“En als je dan bezig bent, kom je kleine foutjes of onduidelijkheden tegen in een tekening”, zo vertelt een van de studenten. Gelukkigerwijs is weer een andere student erg geïnteresseerd in technisch tekenen, dus die heeft de tekeningen opnieuw gemaakt. “Ook dat moeten ze leren: dit soort problemen oplossen, maar ondertussen wel doorwerken”, zo zegt docent Hette van der Meer.
Tegen de spanten komen de platen, en dan wordt de tweede drijver gemaakt. Om de platen met een speciaal apparaat te kunnen lassen, moeten de platen opgeruwd worden met een schraper. De lange plastic krullen die dat oplevert, worden zorgvuldig verzameld in een speciale Big Bag. Want ook alle afval kan weer gerecycled worden. In januari moet het casco klaar zijn, en dat gaan de studenten redden. In 2026 wordt het schip compleet met alle apparatuur opgeleverd.
Van der Meer heeft er vertrouwen in. Zelf is hij ondertussen ook nog druk bezig met het interesseren van meerdere bedrijven in het project. “Daar leren zij van, daar leren de studenten van, en daar leert de opleiding van”. En van de praktische uitwisseling van kennis en ervaring heeft iedereen profijt.

Leerlingen Firda Sneek bouwen uniek schip voor milieuproject Harlingen

Op de werf van het MBO Firda in Sneek is op 21 maart de bouw van start gegaan van
schip dat speciaal wordt gebouwd om plastic afval uit het water van de Harlinger havens te
halen. Het schip wordt gebouwd van polyethleen, een kunststof dat zelf uit plastic afval is
vervaardigd. Leerlingen van Firda Scheepsbouwtechniek plaatsten donderdag 21 maart
samen met Ale Ypma en Lammert Brouwer de eerste spanten op de kielbalk. De
Harlingers Ypma en Brouwer zijn als initiatiefnemers bestuursleden van de stichting
SkoonSeun Harlingen en daarmee opdrachtgever voor de bouw van deze zogeheten
trashskimmer.
De boot die de komende maanden door de leerlingen van Firda worden gebouwd wordt
ruim acht meter lang en bijna drie meter breed. De basis vormen twee kunststof drijvers,
verbonden door een platform. Op het platform worden apparaten geplaatst die het afval uit
het water gaan opvangen. Een van de meest innovatieve onderdelen wordt een bubble
screen. Een scherm van luchtbellen dat zwevend plastic afval, zoals folies, naar de
oppervlakte brengt waarna het kan worden opgevangen in de boot. Voorzien van twee
elektromotoren, gevoed door zonnepanelen, wordt de trashskimmer niet alleen duurzaam
gebouwd, maar ook duurzaam voortgestuwd. Voor dit bijzondere ontwerp tekende een
derdejaars student scheepsbouwkunde van de NHL in Leeuwarden. Daarmee zijn twee
onderwijsinstellingen vanaf het begin bij het project van de stichting SkoonSeun
betrokken. De bouw van het schip met behulp van polyethyleen, betekent volgens docent
Hette van der Meer ook een volledig nieuwe richting in het onderwijs van de scheepsbouw.
“Het is voor ons als docenten en voor de leerlingen een heel nieuw product en nieuwe
bouwstijl. Daarin komen we nog veel nieuwe dingen tegen. Ik ben er van overtuigd dat dit
een noviteit is voor het MBO-onderwijs, en waar is deze nieuwe scheepsbouwtechniek
dan beter op z’n plaats dan in Friesland.”
Het project is een initiatief van een aantal Harlingers, tevens schipper op de zonnepont de
Jonge Seun die van april tot en met oktober met gasten en toeristen door de Harlinger
havens vaart. Vrijwel dagelijks worden de schippers geconfronteerd met veel afval,
waaronder veel plastics dat in de haven drijft. Wanneer de plastics in het watermilieu
afbreken, vormen ze een ernstige bedreiging voor het kwetsbare waddengebied, maar ook
voor de mens. Nanoplastics komen onder andere door het consumeren van vis en
schaaldieren, ook in de menselijke voedselconsumptie terecht.

Om een bijdrage te leveren het plastic afval in het watermilieu te verminderen is het
project SkoonSeun Harlingen ontstaan. Doel is niet om het opgeviste afval grootschalig te
gaan recylcen, maar om nieuwe projecten op te zetten die educatie en
gedragsverandering tot doel hebben. Naast de bouw en ook het gebruik van het schip,
werkt de stichting SkoonSeun Harlingen nauw samen met andere instellingen in de regio
die aanhaken op doelstellingen als duurzaamheid en milieubescherming. Samen willen de
instellingen komen tot een educatief bezoekerscentrum in de Friese zeehavenstad.
Bezoekers krijgen daar informatie en inzichten wat de gevolgen zijn van het afvalplastic in
de Waddenzee en het watermilieu om ons heen.
Tijdens de bouw van de boot in Sneek, gaan studenten van diverse studierichtingen op de
NHL in Leeuwarden onderzoek doen naar diverse onderdelen van boot. Doel van deze
onderzoeken is om onder andere de effectiviteit van de inzet van de boot te optimaliseren.
Naar verwachting wordt de trashskimmer voor de zomer van 2025 daadwerkelijk ingezet in
de strijd tegen de afvalplastics in de Harlinger havens.

Kennismaking met de bouwers

Het project SkoônSeun zit in een behoorlijke flow. Sinds de start van het project in november 2022 is er van verschillende kanten veel positieve aandacht. Een van de project-onderdelen is de bouw van de trashskimmer. Een vaartuig dat in de nabije toekomst (plastic) afval uit het water van de Harlinger havens gaat opvissen. 

De ontwerpfase, uitgevoerd door derde-jaarsstudent Romy Elsenga van de opleiding Maritieme Techniek aan de NHL Stenden in Leeuwarden is inmiddels afgerond. Binnenkort start de daadwerkelijke van de trashskimmer. Om die reden ontmoetten opdrachtgevers van de projectgroep SkoônSeun en bouwers elkaar donderdag 11 januari voor het eerst. De bouwers zijn derdejaars studenten van de MBO-opleiding Maritieme Techniek van het Firda in Sneek.

De trashskimmer wordt in Sneek gebouwd met zoveel mogelijk duurzame materialen. De belangrijkste component is polyethyleen, een eenvoudig te bewerken kunststof dat is vervaardigd uit afvalplastic. 

In Sneek troffen de beide ploegen elkaar. Het enthousiasme was over en weer voelbaar. Niet in het minst omdat het gebruik van polyethyleen in het maritieme onderwijs is een absolute noviteit is. Niet eerder werkten studenten met dit duurzaam verkregen materiaal. Dat betekent dat zowel studenten als docenten meermalen proefmodellen van onderdelen van het vaartuig moeten maken om zelfstandig oplossingen in dit relatief onbekende materiaal te ontdekken. Zowel docenten als studenten realiseren zich dat zij met de uitvoering van dit project aan de wieg staan van een nieuwe weg in de toepassing van kunststof in de scheepsbouw. 

Het aantal studenten dat bij de bouw betrokken is, is verdeeld in twee groepen. Elke groep werkt aan een van de drijvers die de basis vormen voor een catamaran. Na een toelichting op verschillende onderdelen van het ontwerp en de uitvoering, is de verwachting dat de daadwerkelijke bouw medio februari van start kan gaan. Ook tijdens de bouw worden de vorderingen door de begeleiders van de studenten en een deel van de projectgroep – de werkgroep maritieme techniek – nauwlettend gevolgd.

Op de foto staan:

Studenten Tyno Sleijfer, Jelle Roozeboom, Hidde Zijlstra, Nikki de Jong, Jurjen Bles en Romy Elsenga  (ontwerp skimmer). Hette van der Meer van de opleiding Firda Maritieme Techniek. De leden van de projectgroep SkoônSeun: Fridus Munniksma, Arjen van der Pol en Jan van Dorp, en leden van het stichtingsbestuur Stichting SkoônSeun Harlingen: Ale Ypma en  Casper Meinders.

Niet op de foto:

  • Meinte Visser (teamleider techniek Firda)
  • Stein Dubbeldam (student)
  •  Arja Kastelein (projectgroep SkoônSeun) 
  • Lammert Brouwer (Stichting SkoônSeun Harlingen)

    de projectgroep

Skoonseun Presentatie-8

SkoônSeun gaat meters maken

Na de presentatie van het project SkoônSeun Harlingen op 10 november jl. moesten we even bijkomen van de vele positieve reacties die we hebben ontvangen. Het heeft ons als projectgroep bevestigd dat we op de goede weg zijn en met de juiste dingen bezig zijn.
Dus gaan we weer verder. Op woensdag 6 december organiseert project SkoônSeun Harlingen een informatie bijeenkomst in restaurant Anna Casparii aan de Noorderhaven in Harlingen. Aanvang is 20.00 uur.

We geven dan een update van de stand van zaken van het project, we maken kennis met ‘oude’ en nieuwe vrijwilligers en belangstellenden, we geven aan welke nieuwe stappen we gaan zetten, en we gaan inventariseren wie wat wil en kan betekenen voor dit mooie project.
Aanmelden voor de bijeenkomst kan via info@skoonseun.nl

Skoonseun Presentatie-46

De kiellegging voor Duurzaam Maritieme Samenwerking

Het probleem van het plastic afval in het water, is niet alleen op te lossen. Dat is als een Don Quichotte strijden tegen windmolens. Om het probleem echt te lijf te gaan hebben we andere partijen en partners nodig. Samenwerking met anderen is absoluut noodzakelijk.

Tijdens de presentatie van het project SkoônSeun Harlingen op 10 november 2023 hebben we daarom symbolisch de kielbalk voor die samenwerking gelegd. De stichting Sterke Yerke, de gemeente Harlingen, de Harlinger jutter Henk Prins, de Willem Barentszwerf en de initiatiefnemers van het project SkoônSeun hebben samen de kielbalk op z’n plek gelegd. Dat is het begin van de bouw naar meer samenwerking: Duurzaam Maritieme Samenwerking.

Samenwerking die moet leiden tot een ferme krachtenbundeling, in gezamenlijkheid een serieuze partner zijn in het streven naar oplossingen, het ontwikkelen van nieuwe initiatieven en ontwikkelingen en het vergroten van het bewustzijn dat het plastic in het water een regelrechte bedreiging is van de volksgezondheid, wereldwijd.

De foto’s geven een impressie van de presentatie van het project SkoônSeun Harlingen

Kiellegging Project SkoônSeun op 10 november in Harlingen

Harlingen – Een groepje enthousiaste Harlingers heeft het plan opgevat om een bijdrage te leveren in het oplossen van het plastic afvalprobleem. Op vrijdag 10 november wordt het startsein voor het project SkoônSeun gegeven. Het eerst in het oog springende onderdeel van het project is het ontwerp en de daadwerkelijke bouw van een zogeheten trashskimmer, een bootje dat het drijvend en zwevend plastic afval uit het water van de Harlinger havens en de binnenwateren gaat opvissen. De initiatiefnemers zijn van plan om in het kielzog van het bootje meer projectonderdelen te gaan ontwikkelen die mee zullen helpen het plastic afvalprobleem in het water op te lossen.
“Overkoepelend streven we met dit project naar een duurzame maritieme samenwerking. Dat betekent dat wij, met onze nu nog relatief kleine projectonderdelen, onmogelijk in ons eentje het afvalprobleem kunnen oplossen. Samenwerking met andere instellingen en partijen is absoluut noodzakelijk om daadwerkelijk iets te kunnen betekenen en een vuist te kunnen maken”, vertelt Ale Ypma, projectleider van SkoônSeun Harlingen.

Plastic in de voedselketen
Het initiatief is ongeveer een jaar geleden ontstaan. “Als schippers van het zonnepontje de Jonge Seun in de havens van Harlingen, zagen we niet alleen het vele afval drijven, maar we hebben er ook echt last van door de rommel die we in de schroeven krijgen. Je kunt dan twee dingen doen: de rotzooi er uithalen en weer vrolijk verder varen, of, zoals wij hebben gedaan, verder kijken dan onze neus lang is en ons medeverantwoordelijk voelen voor het plastic afvalprobleem. Want vergis je niet, uit veel wetenschappelijke onderzoeken is onomstotelijk aangetoond dat plastics in het water weliswaar deels afgebroken worden in het milieu, maar als nano-plastics – dat zijn heel kleine deeltjes plastic – opgenomen worden door in het water levende organismen, die op hun beurt ook weer worden opgegeten. En wij maken deel uit van die voedselketen wanneer we lekker een bakje kibbeling eten of een harinkje happen. Zo komt het afval ook in ons lichaam terecht. En ik hoef vast niet uit te leggen dat zoiets beslist niet gezond is”, aldus de projectleider. Samen met een enthousiast team van mensen en het onderwijs in Friesland wordt nu al bijna een jaar lang gewerkt aan de voorbereiding van het project SkoônSeun Harlingen.

 

Sneeuwbaleffect
Het schip, dat in samenwerking met de NHL Stenden in Leeuwarden en het ROC Friesland in Sneek duurzaam wordt ontworpen en gebouwd, is slechts een onderdeel van het project. De onderdelen die daarop aansluiten zijn vooral bedoeld om de samenleving meer bewust te maken van het probleem en dat gezamenlijk moet worden gewerkt aan duurzame oplossingen.

Dat is de essentie van de bijeenkomst van 10 november, ‘s middags in het Entrepot-gebouw aan de Willemskade in Harlingen. Tal van instellingen en overheden zijn voor dit startmoment uitgenodigd. De projectleider van SkoônSeun Harlingen: “We hopen dat we met de start van dit belangrijke project een sneeuwbaleffect kunnen veroorzaken in samenwerking met andere partijen en daardoor nieuwe projecten te initiëren in de strijd tegen het plastic afval.”

Het eerste halfjaar

Dit is het verhaal van het ontstaan van de trashskimmer SkoônSeun in de havens van Harlingen. Het
verhaal gaat niet enkel over een vaartuig dat vuil uit het water vist. Het gaat ook over hoe we het
afvalprobleem zichtbaar willen maken. Bovendien gaat het over hoe we het afval niet als afval maar als
nieuwe grondstof gaan zien. Het verhaal groeit. Net zoals de ontwikkelingen binnen dit project groeien.
Stap voor stap. Maar het begin is er.
Het begin
“If you can dream it, we can built it.” Gebruik makend van de Harlinger havens en daarmee ook het Wad,
ontstond de gedachte om deel te worden van de oplossing van het afvalprobleem. Althans een klein deel
van de oplossing. Die gedachte kwam niet zomaar op. Varend door de havens valt op hoeveel afval,
vooral plastics, er in het water ligt. En dan zien we nog alleen maar het afval dat aan de oppervlakte drijft.
We dromen van een schonere wereld, ook dicht bij huis. De verantwoordelijkheid als gebruiker, de droom
die ons bezielt, en de ambitie om het waar te maken hebben ons er toe gebracht een trashskimmer te
bouwen of eigenlijk te laten bouwen.
Ons doel is even simpel als complex. Met een nog te ontwerpen vaartuig willen we én drijvend én in het
water zwevend afval opvissen, we willen dat het vaartuig ingezet kan worden om ook de vloedlijn in de
havens schoon te maken, en we willen niet alleen in de zoute havens, maar ook in het zoete water van
Harlingen aan de slag. Dus in en om Harlingen willen we het water schoonmaken door het afval er uit te
halen.
Plastics bedreigen onze gezondheid
Onze droom hebben we vertaald naar een realistische ambitie. Die ambitie is niet alleen een trashskimmer
realiseren, maar vooral ook iedereen die het horen wil bewust te maken van de gevaren van het
toenemende afval in het water. Het water dat onze belangrijkste levensbron is. Het plastic afval, in
oceanen ook wel bekend als de plastic soup, bedreigt onze gezondheid en onze levens. Niet alleen van
mensen, maar ook van dieren en planten. Tot zeer kleine afgebroken deeltjes plastic, de zogenoemde
nano-plastics, komen in onze gehele voedselketen terecht. Dat moet stoppen en wat al in ons leefmilieu
terecht is gekomen, moet er uit!
Toen we in het najaar van 2022 hierover en over onze plannen zaten te broeden, zijn we eind 2022/2023
aan de slag gegaan om een vertaling van onze droom te maken naar een plan van aanpak en een
programma van eisen. Vanaf skretch. Heel bewust willen we ons niet laten beïnvloeden door hapklare
plannen die al ergens onder in een la van een scheepsontwerper liggen.
Duurzaam is he-le-maal ons ding
Het uitgangspunt van het project is duurzaam. Duurzaam is he-le-maal ons ding!
Duurzaam in het ontwerpen en bouwen, duurzaam in de exploitatie en duurzaam in het hergebruik van
opgehaald afval. We vinden het ook duurzaam dat we in de realisatie van dit project nauw samenwerken
met studenten van de NHL Stenden University in Leeuwarden voor het ontwerp en de engineering, en met
studenten van het ROC scheepsbouwkunde in Sneek. Beide onderwijsinstellingen werken in dit project
nauw samen om te komen tot een duurzaam eindresultaat, in zowel de keuze voor het materiaal als de
exploitatie. Duurzaam zit em ook in het feit dat we de studenten een uitdagende leerkans bieden waarbij
ze tegelijk praktische en moderne ervaring opdoen. Dat is ook goed voor hun toekomst.
Voor de realisatie van het project zijn we afhankelijk van partijen die ons project financieel willen
ondersteunen. Daarom lift het project for the time being mee op de bagagedrager van de Stichting
Harlinger Heen & Weer, de eigenaar en exploitant van het zonnepontje de Jonge Seun. Om die reden
hebben we het project – met een Harlinger tongval – de SkoônSeun genoemd.
Expositie en educatie
De SkoônSeun is waar we ons in het project nu op richten. Maar dat is niet alles. Om de ons
afvalprobleem meer onder de aandacht te brengen gaan we een permanente expositie ontwikkelen. We

hopen dat die in een van de loodsen aan de Willemshaven gerealiseerd kan worden. Daarnaast gaan we
een educatief programma ontwikkelen dat zich vooral richt op de leerlingen van het basis- en het
middelbaar onderwijs.
Hergebruik is ook weer duurzaam
Is dat alles? Nee. Want er staat nog een onbeantwoorde vraag open. Wat gaan we doen met het afval dat
we uit het water halen? Allereerst zal het verzameld en gesorteerd moeten worden. Samen met andere
partners in dit project gaan we onderzoeken welk afval hergebruikt kan worden. Hoe kunnen we dat afval
gebruiken en wat gaan we er mee doen? Wat kunnen we er van maken? Hoe kunnen we het afval een
tweede leven geven? Dus ook het afval willen we een duurzaam karakter geven.
We maken meters
Na meer dan een half jaar denken, schrijven en zoeken naar onder andere de werkvormen, hebben we
vooral in juni 2023 meters gemaakt. Samen met de twee onderwijsinstellingen richten we ons nu op een
periode van ontwerpen en engineering. De verwachting is dat die periode ongeveer tot november van dit
jaar duurt. Daarna is het de beurt aan de bouwers. Zij zullen naar verwachting ongeveer acht maanden
voor de bouw nodig hebben. Dat betekent dat we rond de zomer van 2024 een vaartuig zullen hebben
waarmee we de eerste tests kunnen gaan uitvoeren. In ons programma van eisen zijn we best ambitieus.
De vraag is natuurlijk of we met dit vaartuig die ambities ook kunnen waarmaken. Met andere woorden:
werkt alles aan boord zoals we dat nu voor ogen hebben?
Voor dit moment liggen de eerste schetsen van de SkoônSeun op de spreekwoordelijke tekentafel. Die
eerste lijnen zijn het begin van onze ambitie.